Update aanscherping Zorgspecifieke fusietoets

De overheid wil ervoor zorgen dat de kwaliteit en continuïteit van zorgverlening niet in gevaar komen door fusies of samenwerkingen tussen zorgaanbieders. Om die reden geldt sinds 2014 de zorgspecifieke fusietoets (Zft). In juli 2025 is een wetsvoorstel in consultatie gegaan om de Zft te wijzigen. In deze blog leggen zorgexperts Bob van Zijl en Arnoud Snoei eerst kort uit wat de Zft inhoudt. Daarna lichten ze de aanleiding en het doel van het wetsvoorstel toe. Vervolgens zetten ze de wijzigingen uiteen.

Wat houdt de Zft in?

De Zft is vastgelegd in de Wet marktordening zorg (Wmg). Het houdt in dat het verboden is een concentratie tot stand te brengen waarbij ten minste één zorgaanbieder is betrokken zonder voorafgaande goedkeuring van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Een concentratie ontstaat bijvoorbeeld bij fusies, overnames of joint ventures tussen zorgaanbieders. Een zorgaanbieder is een (rechts)persoon die beroeps- of bedrijfsmatig zorg verleent of daarvoor tarieven in rekening brengt.

Voor goedkeuring bij de NZa is een uitgebreid rapport vereist, over onder meer de doelstellingen, risico’s en betrokkenheid van cliënten en personeel bij de concentratie. De NZa weigert alleen goedkeuring bij ernstige risico’s voor continuïteit van zorg. Bij overtreding van het verbod kan de NZa een bestuurlijke boete opleggen.

Meer weten over de Zft zoals die nu geldt? Lees dan ook deze blog.

Waarom wordt de Zft gewijzigd?

Volgens de toelichting bij het wetsvoorstel is de Zft nu voornamelijk een toets om te beoordelen of zorgaanbieders het proces voorafgaand aan de concentratie zorgvuldig hebben doorlopen. Daarnaast is er een inhoudelijke toets die bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste wordt getoetst wat de gevolgen voor de continuïteit van cruciale zorg zijn. Ten tweede wordt getoetst of een lopend onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) aanleiding geeft om een concentratie tegen te houden.

Het wetsvoorstel heeft als doel het creëren van meer ruimte voor de NZa om voorgenomen zorgconcentraties op inhoudelijke gronden te toetsen. De NZa zou meer gelegenheid moeten krijgen om te toetsen of de concentratie de continuïteit van zorg in gevaar brengt en of er grote risico's zijn voor de rechtmatigheid of kwaliteit van zorg.

Wat beoogt het wetsvoorstel te veranderen?

De beoogde wijzigingen in het wetsvoorstel zijn te onderscheiden in vier onderdelen.

1. Toetsing op continuïteit van zorg
   
   

   De continuïteitstoets van de NZa ziet nu slechts op cruciale zorg. Het wetsvoorstel beoogt dat in de toekomst alle zorg omschreven in de Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg en forensische zorg wordt getoetst op de continuïteit van zorg. Denk daarbij bijvoorbeeld aan alle geneeskundige zorg zoals van een huisarts, mondzorg, kraamzorg, verpleging en het verblijf in een zorginstelling.

2. Toetsing op rechtmatigheid van zorg
   
   

   Op dit moment kan de NZa volgens de toelichting voorgenomen concentraties die grote risico's opleveren voor de rechtmatigheid van zorg niet tegenhouden. De wetgever is voornemens dit veranderen, omdat onrechtmatigheden in de bedrijfsvoering kunnen duiden op problemen voor de continuïteit, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg. Het wetsvoorstel stelt daarom voor dat de NZa ook haar goedkeuring kan onthouden vanwege risico's op onrechtmatigheden op het gebied van het in rekening brengen van tarieven, de financiële bedrijfsvoering of de jaarverantwoording.

3. Toetsing op kwaliteit van zorg
   
   

   De NZa houdt op dit moment geen toezicht op de kwaliteit van zorg, waardoor het voor de NZa moeilijk is een oordeel te vormen over de gevolgen van een concentratie voor de zorgkwaliteit. Het toezien op de kwaliteit van zorg gebeurt door de IGJ. Daarom is sinds 1 januari 2025 geregeld dat de NZa haar goedkeuring voor een concentratie moet weigeren bij een lopend onderzoek van de IGJ naar de kwaliteit van zorg.

   In de praktijk leidt dit ertoe dat de NZa nagenoeg geen enkele zorgconcentratie meer mag goedkeuren. De IGJ doet namelijk op grote schaal onderzoek naar zorgaanbieders. Daarom is in het wetsvoorstel opgenomen dat de NZa alleen haar goedkeuring onthoudt bij een onderzoek naar grote, structurele risico's voor de kwaliteit van de verleende zorg. De NZa gebruikt voor haar beoordeling van die risico's dan de informatie van de IGJ over het lopende onderzoek.

   De NZa kan hiervoor in één of meer van de onderstaande gevallen een zienswijze vragen van de IGJ over de kwaliteit van zorg van de zorgaanbieder(s) die een concentratie tot stand willen brengen:

   1. Er is sprake van een openbaar lopende maatregel in verband met de kwaliteit van zorg of de organisatie daarvan die is opgelegd door de IGJ;
   2. De voorgenomen concentratie moet vanwege de omvang ook worden gemeld bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM);
   3. De NZa ziet risico's voor de continuïteit van zorg of er is een lopende maatregel in verband met een onrechtmatige bedrijfsvoering opgelegd door de NZa;
   4. De NZa heeft via een andere weg relevante en betekenisvolle signalen ontvangen over mogelijke problemen met de kwaliteit van zorg of de organisatie daarvan.

   
   De zienswijze van de IGJ heeft de status van een advies en niet van een besluit. De uiteindelijke beoordeling ligt bij de NZa. 

4. Instrumenten bij foutief aangeleverde informatie
   
   

   Op dit moment kan de NZa haar goedkeuring voor een voorgenomen concentratie niet intrekken, als achteraf blijkt dat de goedkeuring is gebaseerd op onjuiste informatie van de zorgaanbieder(s). Het voorstel is om de NZa deze bevoegdheid te geven. Een intrekking van de goedkeuring kan grote gevolgen hebben voor de zorgaanbieder en de via hem verleende zorg. Daarom wordt voorgesteld dat de NZa voor de verstrekking van onjuiste informatie ook een bestuurlijke boete kan opleggen. Deze boete bedraagt maximaal € 500.000,- of 1% van de omzet van de zorgaanbieder in Nederland - afhankelijk van welk bedrag hoger is.

Hoe nu verder?

Het wetsvoorstel is voorbereid door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Daarna is het wetsvoorstel in consultatie gegaan. Dat betekent dat burgers, instellingen en bedrijven zoals zorgverleners, juristen en andere deskundigen hun mening kunnen geven over het wetsvoorstel. De consultatie is op dit moment gesloten, zodat het Ministerie de reacties kan verwerken in het wetsvoorstel.

De reacties uit de praktijk zijn deels negatief. Zo worden vragen gesteld over wat precies de noodzaak is voor de wijziging, over of de NZa niet al genoeg instrumenten heeft onder de huidige Zft en over of het wel proportioneel is om de Zft te laten gelden voor alle zorgaanbieders. Verder  is nog niet bekend hoe het nieuwe kabinet tegen dit wetsvoorstel aankijkt. Het lijkt daarmee nog geen uitgemaakte zaak dat dit wetsvoorstel (in de huidige vorm) de eindstreep gaat halen, maar vanwege het belang van het wetsvoorstel voor de fusie- en overnamepraktijk in de zorg zullen wij de ontwikkelingen hiervan uiteraard volgen. Bij vragen over de Zft of over een fusie of overname van een zorgaanbieder kunt u uiteraard terecht bij één van onze specialisten. Wij helpen u graag!

Neem contact op

Terug naar overzicht